Áp dụng chuẩn mực kế toán thế giới cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Hòa hợp với chuẩn mực kế toán thế […]

Hòa hợp với chuẩn mực kế toán thế giới là điều tất yếu với bất kỳ quốc gia nào. nước ta cần sớm có những hành động để doanh nghiệp nhỏ và vừa rất có khả năng phát triển không những ở thị trường trong nước mà còn vươn ra thị trường quốc tế với những thuận lợi nhiều hơn về mặt chế độ. quy trình tiến độ áp dụng Chuẩn mực kế toán thế giới cho doanh nghiệp nhỏ và vừa cần sự chuẩn bị kỹ lưỡng và tham khảo cách thức, kinh nghiệm của các quốc gia. Từ việc phân tích một số vấn đề trong quy trình áp dụng chuẩn mực kế toán nước ngoài cho doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Singapore và Malaysia, bài viết sẽ rút ra những bài học kinh nghiệm cho VN.

Xem thêm: Quý doanh nghiệp có nhu cầu cần tư vấn Dich vu ke toan tai quan phu nhuan vui lòng liên hệ tại đây.

Auto Draft

Ảnh minh họa. Nguồn: Internet

Khái quát về chuẩn mực kế toán quốc tế cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Chuẩn mực kế toán quốc tế cho doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) đã được ban hành bởi Hội đồng Chuẩn mực kế toán quốc tế (IASB) từ năm 2009 sau một quy trình chuẩn bị kỹ lưỡng. Hiện nay, hơn 80 Quanh Vùng pháp lý đã áp dụng Chuẩn mực kế toán nước ngoài cho DNNVV hoặc đã ra mắt kế hoạch thực hiện.

Chuẩn mực kế toán quốc tế cho DNNVV được chia thành 35 phần, được thiết kế cho các công ty nhỏ, tập trung vào các nhu cầu của người cho vay, chủ nợ và người dùng khác với mối quan tâm chính là thông tin về luồng tiền, thanh khoản và khả năng thanh toán. Bộ tiêu chuẩn này gồm 230 trang được cho là ngắn gọn hơn nhiều so với Chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế (IFRS) đầy đủ (hơn 3000 trang).

Chuẩn mực kế toán quốc tế cho DNNVV đơn giản dễ dàng hóa hơn so với IFRS đầy đủ: (1) một số chủ đề trong IFRS đầy đủ được bỏ qua vì được cho là không điển hình với DNNVV, (2) Bỏ qua một số lựa chọn cơ chế kế toán trong IFRS đầy đủ, (3) đơn giản hóa trong ghi nhận và đo lường, (4) Yêu cầu về trình bày ít hơn (giảm khoảng 90 phần trăm so với IFRS đầy đủ), (5) Trình bày bằng tiếng Anh dễ nắm bắt và dễ dịch.

Trong quá trình thực hiện, IASB đã có tương đối nhiều hỗ trợ giúp thực hiện trơn tru và nghiêm ngặt các yêu cầu của Chuẩn mực kế toán quốc tế cho DNNVV. Các hỗ trợ IASB đang cung cấp miễn phí, bao gồm: Nội dung Chuẩn mực kế toán quốc tế cho DNNVV và Hướng dẫn thực hiện đi kèm các báo cáo tài chính minh họa, bản dịch của các tiêu chuẩn và các tài liệu kèm theo (25 ngôn ngữ), tài liệu đào tạo tự học toàn diện trong một số ít ngôn ngữ; Các hội thảo đào tạo Quanh Vùng được tổ chức trên toàn thị trường quốc tế, tập trung vào nước đang trở nên tân tiến và các nền kinh tế mới nổi, bản tin cập nhật Chuẩn mực kế toán nước ngoài cho DNNVV miễn phí mỗi tháng; Bản thuyết trình từ các hội thảo tập huấn và các tài liệu khác; Bản trình bày của các thành viên IASB và nhân viên về Chuẩn mực kế toán quốc tế cho DNNVV; Hướng dẫn cho các thực thể siêu nhỏ để khuyến khích áp dụng và giải thích các tiêu chuẩn.

Kinh nghiệm áp dụng Chuẩn mực kế toán nước ngoài cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Singapore

Khác với Liên minh châu Âu (EU), Hồng Kông, Japan và Anh, Singapore không có sẵn một quy định riêng về báo cáo tài chính (BCTC) cho các tổ chức nhỏ. Đây là điểm giống với Việt Nam ở Lúc Này và là lý do vì sao tác giả chọn Singapore là một điển hình cho bài viết này. Tất cả các công ty thành lập tại Singapore, bất kể quy mô hoặc mức độ lợi ích nơi công cộng đều phải tuân hành Luật công ty và Tiêu chuẩn BCTC Singapore (SFR), trong các số ấy phần lớn được lấy từ IFRS đầy đủ.

Hội đồng Chuẩn mực Kế toán (ASC) đã nhận được phản hồi về những gánh nặng khi áp dụng Tiêu chuẩn BCTC Singapore ở nhiều công ty tư nhân nhỏ, sự khác biệt trong yêu cầu về mức độ và phạm vi công bố thông tin ở những người sử dụng BCTC. Hầu hết các ngân hàng khi xem xét liệu để mở rộng cho vay thì thường có xu hướng dựa vào sự bảo đảm cá nhân/tài sản đảm bảo được cung cấp bởi các giám đốc và/hoặc cổ đông của các công ty, chứ không phải là BCTC.

Năm 2008, ASC đã thành lập một nhóm chuyên trách xem xét năng lực chuyên môn ban hành quy định riêng về BCTC đối với các DNNVV tại Singapore. Với tất cả những lý do nêu trên thì phần lớn các ý kiến cho rằng cần thiết có một tiêu chuẩn riêng về BCTC cho DNNVV.

Tại Singapore, một cuộc tham vấn rộng rãi đã được thực hiện từ 12/5 – 30/6/2008 về các tiêu chí để một tổ chức được coi là DNNVV và áp dụng quy định riêng về BCTC. Nhiều ý kiến cho rằng cần làm rõ khái niệm “trách nhiệm công cộng” và một DNNVV cần phân phối 2 trong 3 tiêu chí: (1) Tài sản ròng không lớn hơn 15 triệu đô la Singapore; (2) Doanh thu hàng năm không quá 15 triệu đô la Singapore (3) Số lượng trung bình của người lao động không hơn 200. Tuy nhiên, khi xem xét lại thì các tiêu chuẩn trên phù hợp với nhóm công ty đang ở giai đoạn chuẩn bị niêm yết hơn. ASC đã tiến hành bàn bạc tập trung với một đội nhóm công ty được chọn.

Tháng 3/2010, các tiêu chuẩn chính thức được ban hành. Một thực thể đủ điều kiện để sử dụng các tiêu chuẩn BCTC Singapore cho các thực thể nhỏ nếu đáp ứng các tiêu chí định tính và định lượng: không phải công khai trọng trách, chào làng báo cáo tài chính nói chung mục đích cho quý khách hàng bên ngoài và đáp ứng các nghĩa của một “thực thể nhỏ”.

Một thực thể hội đủ điều kiện như là 1 trong thực thể nhỏ nếu nó cung ứng ít nhất 2 trong 3 tiêu chuẩn sau đây: (1) Tổng Doanh thu hàng năm không quá 10 triệu đô la Singapore (khoảng 7,5 triệu USD); (2) Tổng tài sản không quá 10 triệu đô la Singapore (khoảng 7,5 triệu USD); (3) Tổng số lao động không quá 50 người. Doanh nghiệp sẽ phải thực hiện Tiêu chuẩn BCTC Singapore đầy đủ nếu không đáp ứng các tiêu chí trên trong 2 năm liên tiếp.

ASC cho rằng tiêu chí này là cân xứng để giảm thiểu các vấn đề không thể so sánh được trong khi cho phép ít nhất 80% các công ty tại Singapore đủ điều kiện sử dụng tiêu chuẩn BCTC Singapore. Như vậy, không phải tất cả các công ty Singapore đáp ứng định nghĩa “DNNVV” của IASB đều đủ điều kiện để sử dụng Tiêu chuẩn BCTC Singapore cho thực thể nhỏ.

Một văn bản thỏa thuận gồm những nội dung trên đã được ban hành với mục đích thông báo cho công chúng về việc có khả năng ban hành Tiêu chuẩn BCTC Singapore cho các thực thể nhỏ ở Singapore. Các thành viên của công chúng và các bên liên quan đều có khả năng gửi ý kiến về các dự định của ASC.  Đến 30/11/2010, ASC đã ban hành Tiêu chuẩn BCTC cho các thực thể nhỏ (SFR cho các thực thể nhỏ). Tiêu chuẩn này có hiệu lực từ 01/01/2011.

Các Tiêu chuẩn BCTC Singapore cho thực thể nhỏ dựa trên Chuẩn mực kế toán nước ngoài cho DNNVV, tuy vậy, tài liệu tham khảo là Tiêu chuẩn BCTC Singapore thay vì IFRS. Nó có dung lượng các trang bằng khoảng 10% Tiêu chuẩn BCTC Singapore đầy đủ, được viết bằng tiếng Anh một cách dễ nắm bắt. Số lượng yêu cầu thuyết minh (đặc biệt là đối với công cụ tài chính) cũng đã được dễ dàng và đơn giản hóa và giảm đáng kể.

Malaysia

Malaysia là một trong những nước đang cải tiến và phát triển ở châu Á. trình độ phát triển kinh tế và đặc điểm DNNVV tại chỗ này có nhiều điểm tương đồng với Việt Nam (chiếm 97,3% tổng số cơ sở kinh doanh tại Malaysia), đa số hoạt động trong lĩnh vực dịch vụ, sản xuất và công trình xây dựng, được chia thành 3 nhóm là: siêu nhỏ, nhỏ, vừa. Hội đồng chuẩn mực kế toán Malaysia (MASB) là cơ quan chịu trọng trách ban hành chuẩn mực kế toán.

Trước khi áp dụng Chuẩn mực kế toán quốc tế cho DNNVV, ở Malaysia có 2 bộ tiêu chuẩn cho các tổ chức tư nhân: Chuẩn mực báo cáo cho thực thể tư nhân – Private Entity Reporting Standards (Pers) và Chuẩn mực báo cáo cho các đối tượng cá nhân – Malaysian Private Entities Reporting Standard (MPERS)

Năm 2013, một dự thảo tiếp xúc với những kiến nghị sửa đổi chuẩn mực kế toán cho thực thể tư nhân được thực hiện. thứ nhất là, sẽ áp dụng một khuôn khổ BCTC riêng Chuẩn mực báo cáo cho các đối tượng cá nhân cho tất cả các tổ chức khu vực tư nhân, thay thế sửa chữa các Chuẩn mực báo cáo cho thực thể tư nhân. Hai là, sửa đổi Chuẩn mực kế toán quốc tế cho DNNVV trong 3 lĩnh vực: thuế thu nhập, bất động sản, miễn chuẩn bị BCTC hợp nhất.

Malaysia thay đổi những nội dung này với mục đích cung cấp tin hữu ích hơn cho người dùng, tăng năng lực so sánh với BCTC của các thực thể tư nhân ở các nước khác, giảm độ phức hợp, hoặc đề nghị IASB xem xét các yêu cầu khác trong Chuẩn mực kế toán nước ngoài cho DNNVV hiện hành (yêu cầu về thuế thu nhập).

Tháng 02/2014, MASB đã ban hành “Chuẩn BCTC cho các tổ chức tư nhân, thực thể cá nhân Malaysia” (MPERs). những đơn vị đủ điều kiện có thể lựa chọn áp dụng 1 trong 2 Tiêu chuẩn nêu trên hoặc Tiêu chuẩn Financial Reporting (SX, tương đương với IFRS). Tiêu chuẩn này có hiệu lực từ 01/01/2016. Các hướng dẫn tương tự như như của IASB trong Chuẩn mực kế toán quốc tế cho DNNVV trừ yêu cầu về thuế thu nhập, chuyển động cải cách và phát triển bất động sản và một số thay đổi trong thuật ngữ.

Tuy nhiên, tháng 05/2015, IASB chào làng sửa đổi Chuẩn mực kế toán nước ngoài cho DNNVV, vì vậy MASB cũng sửa đổi Chuẩn BCTC cho các tổ chức tư nhân, thực thể cá nhân cho tương xứng. Sau khi sửa đổi, những biệt lập giữa 2 bộ chuẩn mực về thuế thu nhập không còn nữa. Phiên bản 2014 vẫn áp dụng từ 01/01/2016, những nội dung sửa đổi sẽ áp dụng từ 01/01/2017. Động thái này cho thấy sự hòa hợp một cách tối đa nhất có thể, với mong muốn tiệm cận gần nhất với chuẩn mực kế toán quốc tế, không phải sự hòa hợp mang tính hình thức của Malaysia.

Điều này là hoàn toàn bổ ích cho bản thân DNNVV khi cập nhật luôn Chuẩn BCTC cho các tổ chức tư nhân, thực thể cá nhân trước khi áp dụng vào 2016, “đón đầu” trong những quy định về thuế thu nhập cho thấy sự kết hợp chặt chẽ giữa MASB và IASB khi tiến hành chuẩn mực kế toán quốc tế. Như vậy, tổ chức tư nhân có khả năng chọn khung kế toán như sau:

– Chuẩn mực báo cáo cho thực thể tư nhân – PERS: có hiệu lực đến 01/01/2016.

– Chuẩn mực báo cáo cho các đối tượng cá nhân – MPERS: có hiệu lực từ 01/01/2016.

– Chuẩn mực BCTC – SX: Được coi là đã hội tụ hoàn toàn với IFRS đầy đủ từ 2012 (bắt buộc với công ty niêm yết).

Kinh nghiệm cho nước ta

Sự hòa hợp với chuẩn mực kế toán và thông lệ nước ngoài là một tất yếu trong xu thế toàn cầu hóa đang diễn ra ngày càng nhanh, sâu và toàn diện như lúc này. Qua phân tích những vấn đề trong tiến độ áp dụng Chuẩn mực kế toán thế giới cho DNNVV tại Singapore và Malaysia, rất có khả năng rút ra 1 số bài học kinh nghiệm cho nước ta như sau:

Thứ nhất là, cần có lộ trình hòa hợp với chuẩn mực kế toán nước ngoài một cách thận trọng, nên để các doanh nghiệp lớn (niêm yết) áp dụng IFRS đầy đủ trước. Cả Singapore và Malaysia đều áp dụng IFRS đầy đủ trước rồi mới đến Chuẩn mực kế toán nước ngoài cho DNNVV. Đây là 1 trong thuận lợi bởi một số ít nội dung Chuẩn mực kế toán quốc tế cho DNNVV vẫn phải tham khảo chéo IFRS đầy đủ.

DNNVV hòa hợp với chuẩn mực kế toán thế giới sau có phần hợp lý hơn bởi chúng vốn được coi là có trình độ chuyên môn cai quản, kế toán bị tiêu giảm. lúc ấy, tài liệu tham khảo với DNNVV rất có thể không phải là IFRS đầy đủ nữa mà là chuẩn mực kế toán đã được điều chỉnh từ IFRS, sự tham khảo chéo này đưa về nhiều thuận lợi hơn cho doanh nghiệp (trường hợp Singapore tài liệu tham khảo cho DNNVV là SFR thay vì IFRS).

Hai là, nên xem xét chỉnh sửa Chuẩn mực kế toán quốc tế cho DNNVV cho tương xứng với đặc điểm nền kinh tế VN. Thực tế cho thấy, Chuẩn mực kế toán nước ngoài cho DNNVV như một ngôn ngữ kinh doanh chung trên toàn cầu. Nó giúp cho thông tin có thể so sánh được trên diện rộng, song, không phải là tương xứng hoàn toàn với tất cả các nước có chuyên môn phát triển kinh tế và chuẩn mực kế toán khác nhau. Cần tìm hiểu mục đích giúp cho thông tin hữu ích hơn cho người dùng, giảm độ phức tạp, hoặc đề nghị IASB xem xét các yêu cầu khác trong Chuẩn mực kế toán thế giới cho DNNVV hiện hành (yêu cầu về thuế thu nhập – trường hợp Malaysia).

Ba là, sự hòa hợp cần toàn diện và triệt để nhất có thể, thậm chí là tiên phong. Phiên bản năm 2014 ở Malaysia trước khi có hiệu lực vào 01/01/2016 đã được sửa đổi cho cân xứng với những thay đổi của Chuẩn mực kế toán quốc tế cho DNNVV trong thời gian đó (IASB sửa đổi năm 2015). Những sự biệt lập về thuế thu nhập trong phiên bản 2014 của Malaysia chính là những nội dung đề nghị IASB xem xét chỉnh sửa Chuẩn mực kế toán quốc tế cho DNNVV.

Sau khi chỉnh sửa thì những khác hoàn toàn về thuế thu nhập không còn nữa. Điều này cho biết sự kết hợp chặt chẽ giữa MASB và IASB, giúp tiết kiệm chi phí cho những nước thực hiện chuẩn mực kế toán nước ngoài và tạo sự thuận lợi cho DNNVV khi tiếp cận chuẩn mực này. Bản thân IASB cũng cắt bớt được “độ trễ” trong tiến độ giúp đỡ các nước thông qua Chuẩn mực kế toán quốc tế cho DNNVV sửa đổi.

Bốn là, cần hiểu rõ những thuật ngữ quan trọng để những rào cản về ngôn ngữ không làm ảnh hưởng đến phạm vi áp dụng và nội dung của chuẩn mực. điều đó là rất quan trọng với VN khi IFRS đầy đủ chưa được áp dụng, tiếng Anh không phải là thứ ngôn ngữ phổ biến và hệ thống quy định còn chưa trở nên tân tiến.